Tổng Bí Thư Tô Lâm Xác Nhận: Nhân Tài Việt Không Cần Về Nước Mới Có Thể Cống Hiến
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trò chuyện với đại diện NIC AU và SVAU tại Diễn đàn Việt Nam – Australia Tech Connect, Sydney, 10/8/2026 — chỉ hai tuần trước phát biểu dưới đây.
Câu Nói Thay Đổi Cách Nhìn Về Nhân Tài Việt
Sáng 24/8/2026, tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ về Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn.
Giữa hàng loạt định hướng lớn, có một câu nói gây xôn xao cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài:
“Nhân tài của quốc gia không nhất thiết phải trở thành công chức, cũng không nhất thiết phải trở về Việt Nam toàn thời gian.”
Đặt trong bối cảnh hệ thống từng quen với tư duy “muốn cống hiến thì phải về”, đây là một sự thay đổi nhận thức mang tính bước ngoặt — và với cộng đồng NIC AU, nó đến ngay sau một cuộc gặp trực tiếp: tại Diễn đàn Việt Nam – Australia Tech Connect ở Sydney ngày 10/8/2026, ba chuyên gia NIC AU đã trình bày nghiên cứu của mình trước chính Tổng Bí thư.
Ba Điểm Nghẽn Được Gọi Đúng Tên
Theo nội dung buổi làm việc, công tác nhân tài Việt Nam tồn tại ba hạn chế cốt lõi:
1. Khuyết điểm trong bố trí và sử dụng Chính sách mới chỉ mạnh ở khâu thu hút ban đầu, nhưng khâu bố trí, sử dụng và trọng dụng sau đó chưa tương xứng.
2. Đánh giá người dựa trên hồ sơ, không phải năng lực Việc đánh giá con người vẫn còn nặng về hồ sơ, bằng cấp, chức danh và quy trình hành chính — chưa phản ánh đúng năng lực thực tế.
3. Những quy định vô tình trở thành rào cản Nhiều quy định hiện hành vô tình trở thành rào cản đối với chính việc tuyển chọn và trọng dụng người tài mà chúng được lập ra để thu hút.
Từ “Về Nước” Sang “Kết Nối Nguồn Lực”
Thay vì đòi hỏi sự dịch chuyển toàn phần, Nhà nước hướng tới hình thành một thị trường nhân tài mở, nơi chuyên gia có thể:
✅ Lưu chuyển và làm việc kiêm nhiệm ✅ Tham gia theo hợp đồng, dự án ✅ Hoạt động giữa khu vực công, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu ✅ Kết nối quốc tế — mà không cần từ bỏ vị trí hiện tại
Nói cách khác: Giá trị của một nhà khoa học người Việt tại Australia, Anh hay bất kỳ đâu không còn được đo bằng việc họ có quay về hay không, mà bằng việc tri thức, mạng lưới và năng lực của họ có được chuyển hóa thành kết quả cụ thể cho đất nước hay không.
NIC AU: Từ Một Mạng Lưới Thành Một Chính Sách Công
Đây chính là logic mà NIC AU đã kiên trì theo đuổi từ năm 2019 đến nay — không phải bằng lời tuyên ngôn, mà bằng hoạt động cụ thể.
AURORA Scientific Research Awards — giải thưởng thường niên dành cho nhà khoa học, nghiên cứu sinh và học viên cao học người Việt ở nước ngoài — được xây dựng đúng trên nguyên tắc này:
- Giữ người tài ở nguyên vị trí học thuật quốc tế của họ
- Tạo ra một kênh chính thức để kết quả nghiên cứu tiếp cận cơ quan quản lý quốc gia, doanh nghiệp Việt Nam, và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước
Kết quả:
- 2020: Chín đề tài liên ngành ra mắt tại AURORA 2020
- 2025: Vòng chung kết tổ chức trực tiếp tại Việt Nam (AURORA 2025)
- 2026: Ba chuyên gia NIC AU trình bày trực tiếp trước Tổng Bí thư tại Diễn đàn Tech Connect Sydney
Mô hình đã chứng minh được tính khả thi trước khi có bất kỳ chỉ đạo cấp cao nào gọi tên nó.
Đo Bằng Kết Quả, Không Đo Bằng Danh Xưng
Việc đánh giá công tác nhân tài sẽ được đo lường bằng kết quả thực chất:
📊 Số công nghệ được làm chủ 📊 Giá trị kinh tế – xã hội tạo ra 📊 Mức độ chuyển giao tri thức 📊 Tỷ lệ chuyên gia tiếp tục đóng góp
Thay vì đo bằng số lượng bằng cấp hoặc chức danh được vinh danh — cũng là triết lý xuyên suốt trong bộ tiêu chí chấm giải của AURORA: tính ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam và khả năng chuyển giao công nghệ được chấm ngang hàng với chất lượng học thuật thuần túy. Một công trình xuất sắc trên tạp chí quốc tế nhưng không có đường đi vào thực tiễn Việt Nam sẽ không đạt điểm tối đa. Đó là cách một giải thưởng khoa học tự đặt cho mình kỷ luật của một chính sách công.
Vai Trò Không Thể Thay Thế Của Các Mạng Lưới Kiều Bào
Chỉ đạo cũng nêu rõ: các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phải chủ động xây dựng mạng lưới, tìm kiếm và kết nối chuyên gia trong những lĩnh vực đất nước đang cần.
Đây là lời khẳng định gián tiếp cho vai trò của các mạng lưới như NIC AU — tổ chức phi lợi nhuận được Đại sứ quán Việt Nam tại Australia xác nhận tư cách pháp lý, hoạt động như một điểm trung chuyển giữa cộng đồng trí thức Việt tại Australia, các cơ quan hoạch định chính sách Việt Nam, doanh nghiệp trong nước, và viện nghiên cứu, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Đặt trong tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, chỉ đạo lần này của Tổng Bí thư không tạo ra một hướng đi mới cho NIC AU — nó xác nhận rằng hướng đi mà NIC AU đã chọn là hướng đi đúng với chủ trương lớn của đất nước.
Điều Còn Lại Là Quy Mô
Mục tiêu: Thu hút khoảng 1.000 nhân tài theo từng ngành, lĩnh vực chiến lược — con số đòi hỏi không chỉ chính sách từ trung ương mà cả một hệ thống các mạng lưới kết nối hiệu quả ở từng quốc gia có đông đảo trí thức Việt sinh sống.
Câu hỏi đặt ra cho NIC AU lúc này không còn là “có nên làm” mà là “làm sao để mở rộng đúng lúc”:
✓ Mở rộng số lượng lĩnh vực trong AURORA ✓ Mở rộng số lượng đối tác đồng hành ✓ Mở rộng năng lực kết nối nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn
Để một phần trong mục tiêu 1.000 nhân tài ấy được hình thành từ chính cộng đồng nghiên cứu viên người Việt tại Australia.
Kết Luận: Từ Triết Lý Sang Chính Sách Quốc Gia
Chỉ đạo lần này của Tổng Bí thư xác nhận rằng hướng đi mà NIC AU đã chọn là hướng đi đúng với chủ trương lớn của đất nước:
✅ Kết nối thay vì đòi hỏi hồi hương ✅ Đánh giá bằng kết quả thay vì bằng danh xưng ✅ Xây dựng cơ chế linh hoạt thay vì một cánh cửa duy nhất
Lựa chọn này, đã chứng minh qua 6 năm hoạt động của NIC AU, giờ đây được Nhà nước cấp cao nhất xác nhận là lựa chọn chiến lược quốc gia.
NIC AU – Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo Việt Nam – Australia
📧 admin@nicau.org 🌐 www.nicau.org 👥 Facebook: facebook.com/vietaus.innovation 💼 LinkedIn: Vietnam–Australia Innovation Network (NIC AU)